Жыл бойы белсенділер академиялық адалдықты қамтамасыз етуге, зейнеткерлерге көмек көрсетуге, студенттерді қолдауға бағытталған түрлі іс-шараларға қатысты. ЖОО  еріктілері «Таза сессия» акциясын өткізуге, жатақханаларға  мониторинг жасауға атсалысады. Рәсім барысында сыбайлас жемқорлыққа қарсы мәдениетті, академиялық адалдықты және қазіргі заманғы өзара көмек мәдениетін қалыптастырудағы еріктілер қызметінің жоғары маңыздылығы атап өтілді. Белсенді азаматтық ұстанымы, қайырымдылық және әлеуметтік жобаларды іске асыруға қосқан жеке үлесі, сондай-ақ «Саналы Ұрпақ» жобалық кеңсесінің іс-шараларын өткізуге көмек көрсеткені  үшін үздік еріктілерге алғыс хаттар табысталды. Барлығы 10 белсенді студент марапаттарға ие болды.

ЖОО-да 2026 жылғы республикалық пәндік олимпиадалардың жүлдегерлерін, сондай-ақ магистранттар мен докторанттар арасында өткен «Үздік ғылыми әзірлеме» байқауының жеңімпаздарын марапаттау рәсімі өтті. Біздің студенттер республикалық деңгейде ЖОО-ның намысын абыроймен қорғап шықты. Олар 16 жеке және командалық жүлдеге ие болды. «Құқық» бағыты бойынша I орын — Дмитрий Павлов. Ғылыми жетекшісі — аға оқытушы Алтын Сералина. «Арнайы педагогика және инклюзивті практика» бағыты бойынша I командалық орынды — Семён Лабодрыга мен Глеб Нос иеленді. Жетекшісі — аға оқытушы Бейнегуль Бекболатова. «Музыкалық білім беру» білім беру бағдарламасы бойынша II орын — Виктория Пытьева. Неміс тілі бойынша II орын — Даниэль Брух. Ағылшын тілі бойынша II орын — Анастасия Кошкарова. «Қазақ тілі мен әдебиеті» білім беру бағдарламасы бойынша II орын — Аяулым Ахметжан. «Биология» бейіні бойынша жаратылыстану пәндерінен II командалық орын — Аружан Ашимова, Жанерке Есілбай, Гулжайна Толепбаева. «Телекоммуникациялар» бағыты бойынша III орын — Дмитрий Ивченко. «Орман ресурстары және орман шаруашылығы» бағдарламасы бойынша III орын — Аделия Орынбасар. Француз тілі бойынша III орын — Биржан Казбеков. «Биотехнология» бағыты бойынша III командалық орын — Даниил Герасимов, Кристина Борисова, Алина Бегунова. Робототехника бойынша III командалық орын — Максим Сумкин, Михаил Бочанцев, Богдан Кормин. «Азық-түлік өнімдерінің технологиясы» бағдарламасы бойынша III командалық орын — Камилла Жасуланова, Анелия Кожагулова, Еркежан Еслямова. Бастапқы әскери дайындық бойынша III командалық орын — Анатолий Пипко, Расул Касенов, Қайсар Мусин. «Химия мұғалімдерін даярлау» бағыты бойынша III командалық орын — Валерия Астапова мен Анна Солоненко. «Биология» бағыты бойынша III командалық орын — Аружан Исахова, Салтанат Тоқтарбай, Саят Шинберген. Ғылымда, спортта және университеттің қоғамдық өмірінде белсендік танытқан студенттерге алғыс хаттар берілді. Сондай-ақ, отандық ғылымның дамуына елеулі үлес қосып жүрген жас ғалымдар да марапатталды. Олар 200 мың теңгелік сертификаттарға ие болды. Магистранттар мен докторанттар арасында өткен «Үздік ғылыми әзірлеме» байқауының жеңімпаздары: * Алена Яневич — МЖҒФ докторанты («Су ортасын ауыр металдардан және радионуклидтермен байланысты ластаушы заттардан тазартуға арналған инновациялық MOF/ZIF-криогельді сорбенттер» жобасы); * Юлия Терехина — ТжӘИ 2-курс магистранты («Ағылшын тілінің практикалық курсы: 1 курс. В.Д. Аракин оқулығына арналған цифрлық ресурстық пакет» жобасы); * Екатерина Драузина — ПФ2-курс магистранты («Ерекше білім беру қажеттіліктері бар балаларда қарапайым математикалық түсініктерді қалыптастыру бағдарламаларын әзірлеу» жобасы). Жеңімпаздар мен жүлдегерлерді шын жүректен құттықтаймыз! Жаңа жетістіктерге жетіп, ғылым мен білімнің биік шыңдарын бағындыра беріңіздер!

Білім ордамызға Қытайдың Солтүстік-Батыс ауыл және орман шаруашылығы университеті (NWAFU) ректорының көмекшісі Шан Вэйсин, сондай-ақ Guanghua Agricultural Products компаниясының бас менеджері Ли Цзиньян келді. Университет басшылығымен кездесуде алдағы бес жылға арналған Жол картасын қалыптастыру және әріптестікті одан әрі дамытудың негізгі бағыттары талқыланды. «Біз 10 жыл бойы табысты ынтымақтастық орнатып келеміз. Бірлескен жұмыстың келесі онжылдығы NWAFU-мен серіктес өндірістік кәсіпорындарды тартуға бағытталған нақты практикалық шешімдермен ерекшеленіп, ғылыми нәтижелерді коммерцияландыруға және жобаларды өндіріске енгізуге жол ашады деп сенемін», — деді Басқарма Төрағасы – Ректор Ербол Исақаев. Қозыбаев университеті 2017 жылдан бері «Бір белдеу — бір жол» халықаралық бастамасы аясында Солтүстік-Батыс ауыл және орман шаруашылығы университетімен (NWAFU, Янлин қ., ҚХР) стратегиялық серіктестікті табысты дамытып келеді. Осы уақыт ішінде ынтымақтастық толыққанды академиялық әрі ғылыми серіктестік деңгейіне көтерілді. Бүгінде аграрлық бағыт бойынша екі бірлескен қос дипломды білім беру бағдарламасы жүзеге асырылады. Бағдарлама аясында студенттер бір семестрді біздің ЖОО-да, ал үш семестрді Қытайда оқиды. Қазіргі таңда осы бағдарламалар бойынша білім алып жатқан екі магистрант Қытайда тағылымдамадан өтуде. Сонымен қатар академиялық ұтқырлық ынтымақтастықтың маңызды бағыттарының біріне айналды. Әріптестік жылдары Қытайдан 100-ге жуық студент пен магистрант Қозыбаев университетінде білім алды, ал университеттің 30 студенті Қытайдың жоғары оқу орындарында оқыды. Қазіргі уақытта тағы 35 студент NWAFU базасында білім алады. Тараптар азық-түлік қауіпсіздігі, агрономия, селекция, су ресурстары және Солтүстік Қазақстан өңірі үшін өзекті басқа да бағыттар бойынша бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізеді. Университетте заманауи білім мен технологияларды енгізуге арналған агрокомпетенциялар орталығы құрылған. Сондай-ақ университеттің серіктестері — «Қызылжар Сүт» ЖШС мен «Мамбетов и К» КТ базасында демонстрациялық алаңдар ашылды. Бұл алаңдардың мақсаты — жемшөп сапасын жақсарту, жануарлардың өнімділігі мен салмақ қосуын арттыру бағытында бірлескен зерттеулер жүргізу. Сапар аясында қытайлық әріптестер Агротехнологиялық факультетінің деканы және оқытушыларымен бірге өңірдегі бірқатар ауыл шаруашылығы құрылымдарына барды. Атап айтқанда, Тайынша ауданындағы «Aстык Stem», Қызылжар ауданындағы «Петро-Север» және «Елім Қызылжар» кәсіпорындарының жұмысымен танысты.

Оқу ордамыздың студенті, грек-рим күресінің балуаны Ислам Евлоев магистратурада оқуға грант иеленді. Ол ел құрамасының мүшесі және халықаралық турнирлерде Қазақстан намысын абыроймен қорғап келеді. Мамыр айының соңында вьетнамның Дананг қаласында күрестен жастар арасындағы U23  чемпионаты өтті. Аталған додада Ислам 97 келіге дейінгі салмақ дәрежесінде барлық белдесулерінде сенімді жеңіске жетіп, алтын медаль иеленді. Бұған дейін  Ислам Евлоев жастар арасында әлем чемпионы атанып, ересектер арасындағы Азия чемпионатының жеңімпазы атанды. Сонымен қатар, Хорватияда өткен «Zagreb Open» рейтингтік турнирінің және Эр-Риядта ұйымдастырылған Ислам ынтымақтастығы VI ойындарының күміс жүлдегері. Ислам «Дене шынықтыру және спорт» білім беру бағдарламасы бойынша білім алуда. Енді ол оқуын ЖОО қабырғасында магистратура деңгейінде жалғастырады. Магистратурада оқуға арналған сертификатты Басқарма Төрағасы – Ректор Ербол Исақаев табыстады. «Соңғы жылдары университетіміздің спортшылары жоғары нәтижелер көрсетіп келеді. Студенттерімізді жеңіс тұғырынан көру, біз үшін бұл — үлкен мақтаныш. Қолдау ретінде сізге магистратурада оқуға грант табыстаймыз», — деп атап өтті Ербол Исақаев. Қазіргі таңда Ислам 2026 жылдың қазан айында Астанада өтетін ересектер арасындағы әлем чемпионатына дайындалуда. Cәттілік тілейміз!

Қаламыздың басты алаңында Қазақстан Республикасының Мемлекеттік рәміздері күніне арналған салтанатты іс-шара өтті. Мерекелік акцияға оқу ордамыздың оқытушылары, қызметкерлері мен студенттері қатысты. Өңір тұрғындарын мерекемен Солтүстік Қазақстан облысының әкімі құттықтады. «Ту, Елтаңба және Әнұран - біздің тәуелсіздігіміздің, ұлттық мақтанышымыздың және халық бірлігінің қасиетті нышандары. Олар Ұлы даланың ғасырлар бойғы тарихын, ата-бабаларымыздың рухани күшін, бостандық пен жасампаздыққа деген ұмтылысын, Қазақстанның жарқын болашағына деген сенімді бейнелейді. Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен елімізде жүзеге асырылып жатқан ауқымды саяси өзгерістер жағдайында мемлекеттік рәміздердің маңызы бұрынғыдан да арта түсті. Жаңа Конституцияның қабылдануы әділетті мемлекет құру жолындағы маңызды тарихи қадам болды. Жаңартылған Негізгі Заң мемлекеттің демократиялық негіздерін нығайтып, азаматтардың шешім қабылдау үдерісіне қатысу мүмкіндігін кеңейтті, адам құқықтары мен бостандықтарын қорғауды күшейтті. Сондай-ақ «Заң және тәртіп» қағидатын еліміздің қоғамдық дамуы мен тұрақты болашағының берік негізі ретінде айқындады », - деп атап өтті СҚО әкімі Гауез Нұрмұхамбетов.   Мұндай іс-шаралар студенттерге патриоттық құндылықтарды нығайтуға, белсенді азаматтық ұстанымды дамытуға және ұлттық дәстүрлерді құрметтеуге ықпал етеді.

Қозыбаев университетінде  «Ғылым мен бизнес – Солтүстік Қазақстан облысының өңірлік өсімінің негізі: 2026–2028» атты өңірлік стратегиялық сессия басталды. Үш күндік іс-шара Солтүстік және Орталық Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешенін трансформациялауға бағытталған. Сессия Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің, «Ғылым қоры» АҚ-ның және Simcon Kazakhstan консалтингтік компаниясының қолдауымен ұйымдастырылуда. «Біз мұндай сессияны алғаш рет 2024 жылы өткіздік. Ғалымдарымыздың зерттеу нәтижелері нақты технологияларға, сұранысқа ие өндірістерге және өңірдің дамуына қызмет етуі тиіс деп есептейміз. Стратегиялық сессия аясындағы жұмыс Солтүстік Қазақстан облысының дамуына және елдің ғылыми-технологиялық әлеуетін нығайтуға елеулі үлес қосатын жаңа жобалардың қалыптасуына негіз болады деп сенемін», — деді хакатон қатысушыларын құттықтаған Басқарма Төрағасы – Ректор Ербол Исақаев. Ғылыми-технологиялық сессияға агроөнеркәсіп, мал шаруашылығы салаларының өкілдері, ғылыми-зерттеу институттары, машина жасау зауыттары мен өндірістік компанияларды қоса алғанда, 40-тан астам ұйым қатысуда. Бизнес өкілдері нақты технологиялық сын-қатерлерді айқындаса, сарапшылар ұсынылған шешімдердің коммерциялық әлеуетін талдап, нарық сыйымдылығы мен даму мүмкіндіктерін бағалайды. Қатысушылар үш негізгі бағыт бойынша шешімдер әзірлейді: Өсімдік шаруашылығын әртараптандыру: еріген суды жинау және басқару жүйелері; көміртекті орман-қорғау белдеулері;топырақ құнарлылығын бақылаудың өңірлік жүйесі; күнбағыстың ерте пісетін сорттарын іріктеу және бейімдеу және т.б. Мал шаруашылығын әртараптандыру: жоңышқадан жемшөп түйіршіктерін өндіру; лагуна қалдықтарын биотехнологиялық жолмен қайта пайдалану;  бейімделген мал тұқымдарының генетикалық көбеюі мен селекциясы және т.б. Машина жасауды әртараптандыру: реверс-инжиниринг; 3D-басып шығару; автоматтандыру;  материалтану және т.б. Сессия қорытындысы бойынша 6 стратегиялық өңірлік ғылыми жоба әзірленіп, өңір кәсіпорындарының ғылыми-инновациялық серпінін қамтамасыз ету мақсатында ғылыми ұжымдар мен бизнес арасында тұрақты консорциумдар құрылады.

Қозыбаев университетінде көктемгі семестрді сәтті аяқтаған «Күміс университет» тыңдаушыларына сертификаттар табысталды Жоба аға буын өкілдеріне арналған және үздіксіз білім алуға бағытталған. Қатысушыларға цифрлық сауаттылық, тілдерді меңгеру, денсаулық сақтау, құқықтық сауаттылық және шығармашылық даму бағыттары бойынша курстар ұсынылады. 2025 жылы ЖОО Қазақстандық күміс университеттер қауымдастығының мүшесі атанды, сондай-ақ үшінші жастағы университеттердің халықаралық қауымдастығымен (AIUTA) ынтымақтастық туралы меморандумға қол қойды. Бұл тәжірибе алмасуға және тыңдаушылардың түрлі білім беру бастамаларына қатысуына жаңа мүмкіндіктер ашты. Қазіргі уақытта университетте «Күміс университет» бағдарламасы аясында 7 курс жүзеге асырылады. Сабақтар аптасына екі рет өткізіледі. Көктемгі семестрде «Йога», «Travel-журналистика» және «ЖИ кіріспе» бағыттары бойынша үш топ білім алды. Оларға шамамен 35 тыңдаушы қатысты. Қазақстандық күміс университеттер қауымдастығының жұмысы аясында біздің төрт тыңдаушымыз маусым айында Зерендіде өтетін жазғы мектепке қатысады. Айта кету керек, бұл – оқу ордамыздағы тыңдаушылардың екінші легі. Алғашқы 27 адамнан құралған топ күзгі семестрді тәмамдаған болатын. Бүгінде «Күміс университетке» қабылдау жалғасады. Тілек білдірушілер университет сайтынан курстар тізімімен танысып, Үздіксіз білім беру институтына өтініш бере алады(10-оқу корпусы, 514-аудитория).  Бағдарламаға университет қызметкерлері мен зейнеткерлер, сондай-ақ 50 жастан асқан қала тұрғындары қатыса алады.

ҚХР Солтүстік-Батыс ауыл және орман шаруашылығы университеті (NWAFU) серіктестерінің Қозыбаев университетіндегі үш күндік жұмыс сапары мазмұнды әрі нәтижелі өтті. Делегацияны университет проректоры Чжан Хунмин басқарды. Университет басшылығымен өткен кездесуде екі жоғары оқу орны арасындағы тоғыз жылдық ынтымақтастықтың негізгі нәтижелері таныстырылды. Әсіресе агрономия, мал шаруашылығы және су ресурстарын басқару бағыттарындағы бірлескен зерттеулерге ерекше назар аударылды. Сондай-ақ академиялық ұтқырлық, магистранттар мен докторанттарды даярлау, қос диплом бағдарламаларын іске асыру, халықаралық ғылыми басылымдардағы бірлескен жарияланымдар және халықаралық жобаларға қатысу сияқты ғылыми-зерттеу қызметіндегі жетістіктер таныстырылды. Келіссөздер барысында тараптар серіктестікті одан әрі дамыту мүмкіндіктерін талқылады. Азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, ауыл шаруашылығын тұрақты дамытуға, заманауи агротехнологияларды енгізуге және аграрлық сектор үшін жоғары білікті кадрлар даярлауға бағытталған бірлескен ғылыми жобалар ерекше қызығушылық тудырды. Сапар аясында қонақтар Агротехнологиялық факультетінің зертханаларын аралады. Оның 3-і  қытайлық серіктестермен бірлесіп ашылған. Делегация мүшелеріне өсімдік шаруашылығы, мал шаруашылығы, биотехнология, су ресурстарын басқару және ауыл шаруашылығын цифрландыру салаларындағы ғалымдардың ғылыми жобалары мен инновациялық әзірлемелері таныстырылды. Болашақтағы бірлескен зерттеулерді дамыту мақсатында NWAFU өкілдері ЖОО-ға  сүттің сапалық көрсеткіштерін анықтауға арналған екі заманауи сүт анализаторын (10-нан астам көрсеткіш бойынша) табыстады. Құрылғылардың бірі университетпен бірлескен зерттеулер жүргізілетін «Мамбетов и К» КТ базасында орнатылды. Сонымен қатар, СҚО-дағы серіктес шаруашылықтарға сиырлардың буаздығын және сүтті  жедел анықтауға арналған тест-жүйелер берілді. Бұл жабдықтар мен технологиялар мал шаруашылығы саласындағы ғылыми жұмыстарды жаңа деңгейге көтеруге мүмкіндік береді. Сапар барысында NWAFU делегациясы ҚХР Солтүстік-Батыс ауыл және орман шаруашылығы университеті мен Агротехнологиялық факультетінің демонстрациялық алаңдары «Мамбетов и К» ЖШС мен «Қызылжар Сүт» ЖШС-на барды. Бұл кәсіпорындар базасында ғылыми зерттеулер жүргізіліп, студенттердің практикалық даярлығы жүзеге асырылады. Кәсіпорын басшылығы және мамандарымен өткен кездесулер барысында ғылыми өндірістік міндеттер мен технологиялық сұраныстар талқыланды. Тараптар мал шаруашылығы саласындағы практикалық мәселелерді шешуге бағытталған қолданбалы зерттеулердің маңыздылығын атап өтіп, «ақылды ферма» технологиялары мен мал шаруашылығын цифрландыру жобаларын іске асыру перспективаларын қарастырды. Айтып өткен жөн, біздің университет 2017 жылдан бері «Бір белдеу, бір жол» халықаралық бастамасы аясында Қытайдың Солтүстік-Батыс ауыл және орман шаруашылығы университетімен стратегиялық ынтымақтастықты дамытып келеді. Екіжақты ынтымақтастықтың негізгі бағыттарының бірі – академиялық ұтқырлық. Осы жылдар ішінде Қытайдан 100-ге жуық студент пен магистрант біздің университетте білім алды, оқу ордамыздың 30 студенті қытайлық жоғары оқу орнында оқыды. Қазіргі уақытта Қытайда университеттің 35 студенті (оның ішінде қос диплом бағдарламасы бойынша 2 магистрант) және 2 докторант білім алады. Бүгінде тараптар Солтүстік Қазақстан облысында азық-түлік қауіпсіздігі, агрономия, селекция, су ресурстарын басқару және сүт бағытындағы асыл тұқымды бұқалар станциясын құру салаларында ауқымды бірлескен ғылыми зерттеулер жүргізеді. Университеттің басты міндеттерінің бірі – өңірлік ғылыми кластерлерді дамыту.  Осы орайда агроөнеркәсіптік кешен мен азық-түлік қауіпсіздігі салаларына ерекше басымдық беріледі.

С. Сейфуллин атындағы Қазақ агротехникалық зерттеу университеті базасында Қытайдың жетекші аграрлық жоғары оқу орындарының бірі — Солтүстік-Батыс ауыл және орман шаруашылығы университеті (NWAFU) мен Қазақстан Республикасының жоғары оқу орындары және ғылыми-зерттеу ұйымдары арасындағы ынтымақтастықтың 10 жылдығына арналған халықаралық іс-шара өтті. Шараға ҚР Ауыл шаруашылығы министрлігінің, Манаш Қозыбаев атындағы Солтүстік Қазақстан университетінің, А.Байтұрсынұлы атындағы Қостанай өңірлік университетінің, Қазақ егіншілік және Өсімдік шаруашылығы ғылыми-зерттеу институтының, А. И. Бараев атындағы Астық шаруашылығы ғылыми-өндірістік орталығының өкілдері, сондай-ақ Қазақстан мен Қытай ғалымдары қатысты. Қозыбаев университетінің Басқарма Төрағасы – Ректоры Ербол Исақаев құттықтау сөз сөйлеп, ынтымақтастық жылдарында аграрлық ғылым, кадрлар даярлау, академиялық ұтқырлық және бірлескен зерттеулер саласында елеулі нәтижелерді атап өтті. Қазақстан мен Қытайдың университеттері және ғылыми ұйымдары арасындағы ынтымақтастық Ауыл шаруашылығы білімі мен инновациялар альянсы аясында белсенді дамып келеді. Бұл серіктестік ғылыми әлеуетті біріктіруге, заманауи агротехнологияларды енгізуге, бірлескен зерттеулерді жүзеге асыруға және жаңа буынның бәсекеге қабілетті мамандарын даярлауға бағытталған тиімді халықаралық алаңға айналды. Форумның басты мақсаты — халықаралық ғылыми-білім беру әріптестігін нығайту, сондай-ақ азық-түлік қауіпсіздігінің стратегиялық міндеттерін шешу, ауыл шаруашылығын тұрақты дамыту және агроөнеркәсіптік кешенді технологиялық жаңғырту бағытындағы күш-жігерді біріктіру. Ғылыми секция шеңберінде тұрақты Ауыл шаруашылығы, аграрлық саланы цифрландыру, жемшөп өндіру, селекция, экология және аграрлық салаға инновациялық технологияларды енгізу мәселелеріне арналған ғалымдар мен зерттеушілердің баяндамалары ұсынылды. Мұндай халықаралық алаңдар университеттер арасындағы әріптестік байланыстарды нығайтады және жаңа бірлескен ғылыми жобалар мен ұзақ мерзімді ынтымақтастыққа негіз жасайды

Қазақстанның жетекші жоғары оқу орындарын біріктіретін Академиялық адалдық лигасының басты мақсаты — ашықтық, әділеттілік, академиялық этика және өзара сенім қағидаттарына негізделген білім беру ортасын қалыптастыру. SDU University базасында жыл сайынғы Лига форумы өтті. Биыл ұйымның құрылғанына 8 жыл толып отыр. Панельдік сессия аясында қазақстандық жоғары оқу орындарының жетекші сарапшылары мен басшылары өзекті цифрлық және институционалдық сын-қатерлерге арналған стратегиялық баяндамаларын ұсынды. Шара барысында Академиялық адалдық лигасының сарапшыларын марапаттау рәсімі өтті. Академиялық этика құндылықтарын ілгерілетуге қосқан елеулі үлесі мен белсенді қызметі үшін Қозыбаев университетінің сыбайлас жемқорлыққа қарсы комплаенс-қызметінің басшысы Инна Джемалединова құрмет грамотасымен марапатталды. Одан кейін жаңа 2026–2027 оқу жылына Лига төрағасын сайлау бойынша жалпы жиналыс өтті. Төрағалыққа екі жоғары оқу орны — Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті мен Қозыбаев университеті үміткер болды. Университет атынан ұсынылған өтінімді Академиялық мәселелер жөніндегі Басқарма  мүшесі Айгуль Нурпеисова таныстырды. Қорытынды дауыс беру нәтижелері бойынша жалпы жиналыс мүшелерінің басым көпшілігі (70%/30%) Қозыбаев университетін қолдады. Бұл нәтиже академиялық қауымдастықтың университетке деген жоғары сенімін көрсетіп, оның Қазақстандағы академиялық адалдық қағидаттарын нығайту жолындағы көшбасшылық рөлін тағы бір мәрте айқындады.